Elektrik Proje Çizimi Yaptırırken Nelere Dikkat Edilir?

Elektrik projesi, prizlerin yerini gösteren bir kroki değildir. Bir binanın kaç amper çekeceğini, hangi kablonun hangi sigortaya bağlanacağını, kısa devre anında hangi şalterin önce açacağını ve aydınlatmanın hangi yoğunlukta olacağını belirleyen hesap dosyasıdır. Tadilat veya yeni yapı sırasında bu dosya olmadan çalışmak, sonradan duvar kırılmasına ve pano değişimine yol açar. Projeyi yaptırırken sorulacak sorular, çizimin kalınlığından çok içindeki hesabın izlenebilir olmasıyla ilgilidir.

Proje neyi çözer, neyi çözmez

Proje; yük, kablo, koruma ve aydınlatma hesabını çözer. Mobilya yerleşimi, priz yüksekliği ve dekoratif tercihler mimari kararlardır; bunlar projeden önce netleşmezse çizim revize edilir. Projenin bir başka sınırı, sahada yapılan bilinçsiz eklemelerdir. Çizimde olmayan bir klima hattı sonradan çekildiğinde pano dengesi bozulur. Bu nedenle teslimde "as-built", yani uygulanmış hâli yansıtan güncel pafta istenmelidir.

Yük listesi ve talep gücü

Projenin temeli yük listesidir: aydınlatma, priz, klima, su ısıtıcı, mutfak cihazları, asansör, pompa, üretim makinesi. Her kalem için güç, adet ve kullanım süresi yazılır. Tüm yüklerin aynı anda çekileceği varsayımı gereksiz büyük bir besleme doğurur; bu nedenle eş zamanlılık katsayısı uygulanır. Ancak katsayı, işletmenin gerçek çalışma biçimine göre seçilmelidir; bir atölyede tüm makinelerin aynı vardiyada çalıştığı biliniyorsa katsayı yüksek tutulur. Yük listesi olmadan çizilen projede ana besleme ya yetersiz kalır ya da boşuna kalın seçilir.

Kablo kesiti: akım, gerilim düşümü, kısa devre

Kesit hesabı üç ayrı kontrolün en küçüğüdür: taşıma akımı, gerilim düşümü ve kısa devre dayanımı. Taşıma akımı, kablonun döşeme biçimine (boru içinde, tavada, duvarda, yalıtım içinde) ve ortam sıcaklığına göre düşürülür; aynı kesit, farklı döşemede farklı akım taşır. Uzun hatlarda gerilim düşümü sınırı belirleyici olur; çok uzak bir bahçe prizi için kalın kablo gerekebilir. Kısa devre dayanımı ise kablonun arıza anında ısınmaya dayanmasıyla ilgilidir. Üç kontrolün hangisinin belirleyici olduğu projede görünmelidir; yalnız "kesit uygundur" notu yeterli değildir.

Tek hat şeması ve seçicilik

Tek hat şeması, beslemenin sayaçtan ana şaltere, oradan tali panolara ve nihai devrelere nasıl dağıldığını gösterir. Her şalterin anma akımı, eğrisi (B, C, D gibi) ve kesme kapasitesi yazılır. Seçicilik, arıza anında yalnız arızalı devrenin şalterinin açması, ana şalterin açmaması demektir. Bunun için üst ve alt şalterlerin akım-zaman eğrileri karşılaştırılır. Kaçak akım cihazlarının sayısı ve kapsamı da şemada görünür; tüm binayı tek cihaza bağlamak, bir prizdeki arızada bütün binayı karanlıkta bırakır. Şema, sahada panoyu kuracak elektrikçinin tek başına okuyabileceği kadar açık olmalıdır.

Sorti planı ve aydınlatma hesabı

Kuvvetli akım paftası priz, anahtar ve besleme noktalarını ölçekli gösterir; her devrenin numarası pano şemasıyla eşleşir. Aydınlatma paftasında armatür tipleri, adetleri ve bağlantı grupları yer alır. Aydınlatma hesabı, mekânın kullanım amacına göre gereken aydınlık düzeyini ve armatür yerleşimini verir; depo ile ofis aynı yoğunlukta aydınlatılmaz. Acil aydınlatma ve yönlendirme armatürleri ayrı devrede olmalı, kesintide devreye girecek şekilde bağlanmalıdır. Dış aydınlatma, tabela ve peyzaj beslemeleri ayrı devre ve ayrı koruma ile çizilir.

Zayıf akım ve yangın algılama

Elektrik projesi yalnız kuvvetli akımı kapsamaz. Veri kabloları, kamera, yangın algılama, seslendirme ve erişim kontrolü ayrı paftalarda gösterilir. Kuvvetli akım hatlarıyla zayıf akım hatlarının paralel gitmesi parazit doğurur; projede ayrı güzergâh veya ayrı bölme öngörülmelidir. Yangın algılama dedektörlerinin yerleşimi, tavan yüksekliği ve havalandırma kanalı konumuyla birlikte düşünülür. Bu paftaların mimari ve mekanik paftalarla çakışmaması, uygulama sırasında delik yeri tartışmasını azaltır.

Koordinasyon ve revizyon

İyi bir proje tek başına çizilmez; mimari plan, statik ve mekanik projeyle birlikte yürütülür. Asma tavan kotu, kiriş yüksekliği ve kanal güzergâhı netleşmeden aydınlatma yerleşimi kesinleşmez. Revizyonlar numaralandırılır ve tarih atılır; sahada eski paftayla çalışmak, sökülen işin tekrarına yol açar. Projede yapılan her değişiklik, pano şemasına ve yük listesine de yansıtılmalıdır. Aksi halde çizim ile uygulama birbirinden ayrılır ve sonraki tadilatta kimse doğru bilgiye ulaşamaz.

Teslim dosyası

Teslimde paftalar, yük listesi, kablo listesi, pano şeması ve hesaplar birlikte verilmelidir. Dosyanın kâğıt ve dijital kopyası istenmeli, dijital dosyanın düzenlenebilir formatta olması sonraki tadilatı kolaylaştırır. Antet üzerinde projeyi hazırlayanın adı ve tarih bulunmalıdır. Tadilat projelerinde mevcut tesisatın durumu (kesit, pano kapasitesi, topraklama) ölçülerek dosyaya işlenir; ölçüm yapılmadan çizilen tadilat projesi, mevcut panonun kaldıramayacağı bir yükü varsayabilir.

Saha kontrolü ve iş bitişi

Projenin uygulanması sırasında yapılan saha kontrolü, çizimin doğruluğunu sınar. Kablolar çizimdeki güzergâhtan mı geçiyor, pano içi düzen ve etiketleme projeye uygun mu, boru içinde ek kalmış mı, kaçak akım grupları ayrılmış mı? Bu kontroller yapılmadan duvarlar kapatılırsa, sonradan açılan her kanal hem maliyet hem kirlilik demektir. İş bitiminde her devrenin karşılığı olan şalter etiketi kontrol edilir ve pano kapağının içine devre listesi asılır. Etiketlenmemiş bir pano, sonraki arızada saatler kaybettirir; hangi prizin hangi şaltere bağlı olduğunu bulmak için tüm dairede deneme yapılması gerekir.

Ustaya sorulacak sorular

1. Yük listesini hangi bilgilere dayanarak çıkardınız, eş zamanlılık katsayısı nedir?
2. Kesit hesabında hangi kontrol belirleyici oldu?
3. Tek hat şemasında seçicilik nasıl sağlandı?
4. Kaçak akım cihazları kaç grup, hangi devreleri kapsıyor?
5. Zayıf akım ve yangın algılama paftaları bu işin kapsamında mı?
6. Teslimde hangi dosyaları, hangi formatta vereceksiniz?

Teklif ve mutabakat

Teklif; keşif ve ölçüm, kuvvetli akım paftaları, zayıf akım paftaları, hesaplar, revizyon sayısı ve teslim dosyası olarak ayrılmalıdır. Kaç pafta çizileceği, kaç revizyonun dahil olduğu ve saha kontrolünün kapsamda olup olmadığı yazılmalıdır. "Sınırsız revizyon" gibi ifadeler yerine net bir sayı konması iki taraf için de daha anlaşılırdır. Hizmy üzerinden gelen tekliflerde fiyatı usta belirler; platform komisyon almaz, ustalar günde üç teklif hakkıyla çalışır. Kapsamı yazılı mutabakat kaydına bağlamak, sonradan "bu pafta dahil değildi" tartışmasını önler.

Elektrik projesi hizmetini elektrik proje çizimi sayfasından inceleyebilir, kalemler için elektrik proje çizimi fiyatları sayfasına bakabilirsiniz. Talebinizi elektrik proje ilanı ile oluşturabilirsiniz.

İlgili Rehberler

• Elektrikçi Seçerken Nelere Dikkat Edilir?
• Sigorta Panosu Değişimi Seçerken Nelere Dikkat Edilir?
• Kompanzasyon Panosu Bakımında Nelere Dikkat Edilir?
• Akıllı Ev Sistemleri Seçerken Nelere Dikkat Edilir?