Matbaa ve Dijital Baskı Seçerken Nelere Dikkat Edilir?

Yayın tarihi: 11 Kasım 20265 dk okumaYazar: Hizmy ekibi

rehber
matbaa
dijital baski
kartvizit
brosur
katalog
renk yonetimi

Kartvizit, broşür, etiket ya da afiş; baskı işinde sonucu belirleyen şey tasarımın güzelliği kadar üretim kararlarıdır. Aynı dosya bir atölyede canlı ve net çıkarken başka bir atölyede soluk, kaymış ve kenarları düzgün kesilmemiş hâlde teslim edilebilir. Bu farkın arkasında kağıt seçimi, baskı yöntemi, renk yönetimi ve kesim hassasiyeti vardır. Matbaa seçerken sorulacak sorular tasarımla değil, üretimle ilgili olmalıdır: hangi yöntemle basılacak, hangi kağıda, hangi renk uzayında ve hangi kesim toleransıyla.

Ürün ve kağıt eşleşmesi

Kağıt seçimi ürünün kullanımına göre yapılır. Kartvizit için kalın kuşe ya da karton, el ilanı için ince kuşe, katalog için mat kuşe, davetiye için dokulu ve ağır kağıt uygundur. Gramaj arttıkça kağıt sertleşir; katlanacak bir broşürde aşırı kalın kağıt kırılma çizgisinde çatlar. Etiket işinde ise kağıt kadar yapışkan ve yüzey kaplaması da önemlidir; nemli ortamda kullanılacak etiket için suya dayanıklı malzeme gerekir. Aynı ürün için iki farklı kağıt teklif alınıyorsa gramaj ve kaplama ayrı ayrı yazılmalıdır.

Baskı yöntemi

Dijital baskı az adetli işlerde hızlı ve ekonomiktir; ofset baskı ise adet arttıkça birim maliyeti düşürür ve geniş renk alanlarında daha dengeli sonuç verir. Bu nedenle teklif alırken adet, yöntem seçimini kendiliğinden belirler. Az adetli işi ofsete zorlamak hazırlık maliyetini işin üstüne yığar; çok adetli işi dijitalde basmak ise renk tutarlılığını zorlar. Büyük zeminli tasarımlarda dijital baskıda bant izi ve toner farkı görülebilir. Atölyeye "bu adette hangi yöntemi kullanıyorsunuz" diye sormak, teklifin mantığını anlamayı sağlar.

Renk yönetimi

Ekranda görünen renk ile basılan renk aynı değildir; ekran ışıklı, kağıt yansıtıcıdır. Bu yüzden baskıda renkler dört renkli işlem (CMYK) ile ya da önceden karıştırılmış özel renklerle üretilir. Kurumsal renklerin birebir çıkması gerekiyorsa özel renk kullanılır; ancak her özel renk ayrı kalıp ve ek maliyet demektir. Koyu zeminlerde yalnız siyah mürekkep kullanmak grimsi sonuç verir, bu yüzden zengin siyah denilen karışım tercih edilir. Atölyenin renk profili ve kalibrasyon düzeni sorulmalı; provasız işe girmek renk sürprizine açık kapı bırakır.

Baskıya hazır dosya

Dosyanın baskıya uygunluğu, işin en çok zaman kaybettiren aşamasıdır. Görsellerin çözünürlüğü baskı boyutunda yeterli olmalı; ekran için hazırlanmış düşük çözünürlüklü görsel büyütülünce bulanık çıkar. Yazılar vektörel kalmalı ya da dosyaya gömülmelidir; gömülmemiş yazı tipi başka bilgisayarda değişir. Sayfa kenarından taşan zeminler için taşma payı bırakılır, aksi hâlde kesim sonrası kenarda beyaz şerit kalır. Kesim ve katlama çizgileri ayrı katmanda gösterilir. Bu dört maddeyi kontrol eden atölye, işi baskı öncesi yakalar.

Lak, kabartma ve özel işlemler

Kartvizit ve kapaklarda sık kullanılan mat ya da parlak lak, yüzeyi korur ve dokunuş hissini değiştirir. Kabartma ve yaldız gibi işlemler ayrı kalıp gerektirir ve ince çizgilerde okunabilirliği düşürebilir. Lak uygulanan alan ile lak dışı alan arasındaki sınır, dosyada ayrı katman olarak verilmelidir. Bu işlemler teslim süresini uzattığı için teklifte ayrı satır olarak görünmelidir. Özel işlem sayısı arttıkça hata payı da artar; bu yüzden ilk işte sade üretim, sonraki baskılarda ek işlem tercih edilebilir.

Kesim, katlama ve cilt

Kesim hassasiyeti, ürünün kenarlarının birbirine göre hizasını belirler. Kesim kalıbı gerektiren ürünlerde kalıp çizimi ve kesim payı baştan konuşulmalıdır. Katlamalı işlerde kat yeri mürekkep yoğunsa çatlar; bu yüzden kat hattı tasarımda boş bırakılır. Çok sayfalı işlerde tel dikiş, amerikan cilt ya da spiral gibi seçenekler sayfa sayısına ve kullanım amacına göre değişir. Cilt payı hesaba katılmazsa iç kenardaki yazı dikişe yaklaşır ve okunmaz hâle gelir. Bu detaylar teklif aşamasında sorulmalıdır.

Prova ve onay

Baskı öncesi prova, işin son hâlini görme şansıdır. Dijital prova ekranda renk yaklaşımı verir; basılı prova ise kağıt ve mürekkep davranışını gösterir. Kalabalık ve renkli işlerde basılı prova almak, teslim sonrası tartışmayı azaltır. Prova onayı verildikten sonra yapılan tasarım değişikliği işi baştan başlatır. Atölyenin prova süresini teslim tarihine ekleyip eklemediği sorulmalı; acele teslim isteği provayı atlatmak için gerekçe olmamalıdır.

Fire ve teslim

Baskıda fire payı bırakmak olağandır; kesim ve baskı sırasında birkaç parça zarar görebilir. Teklifte istenen adet mi yoksa fire dahil adet mi teslim edileceği netleşmelidir. Teslimde parça sayısı, kesim kenarları, renk tutarlılığı ve kat yerleri kontrol edilir. Aynı işin farklı partileri arasında renk farkı olabilir; bu yüzden tek seferde basılması tercih edilir. Kalan fire parçalar genelde atölyede kalır, talep edilecekse baştan söylenmelidir.

Teslim süresi ve planlama

Baskı süresi işin hazırlık, kalıp, baskı, lak ve kesim aşamalarının toplamıdır. Özel işlem içeren bir iş, sade baskıdan belirgin biçimde uzun sürer. Etkinlik tarihi netse atölyeye bu tarih baştan söylenmeli, teslim günü yazılı alınmalıdır. Bayram ve yoğun dönemlerde süreler uzayabilir; bu dönemlerde erken sipariş vermek gecikmeyi önler. Teklifte teslim tarihi ve teslim biçimi (elde ya da kargo) ayrı yazılmalıdır.

Geniş format ve küçük baskı ayrımı

Afiş, rollup ve vinil gibi geniş format işler ayrı bir üretim hattıdır; bu işlerde çözünürlük ve dosya ölçeği farklı kurulur. Küçük baskıda ise aynı dosya sayfaya yerleştirilerek basılır ve kesim sonrası paylaştırılır. Aynı atölyenin iki hattı da yürütmesi şart değildir; iş türüne göre ayrı atölye ile çalışmak daha dengeli sonuç verebilir. Teklif alırken işin hangi hatta üretileceğini öğrenmek, teslim biçimini ve süresini de netleştirir.

Ustaya sorulacak sorular

Bu adette hangi baskı yöntemini kullanacaksınız?
Kağıdın gramajı ve kaplaması ne olacak?
Renkler CMYK mi, özel renk mi basılacak?
Dosyada taşma payı ve kesim payı istiyor musunuz?
Basılı prova veriyor musunuz, prova süresi teslime dahil mi?
Fire payı dahil mi, kaç parça teslim edilecek?

Teklif ve mutabakat

Matbaa teklifi ürün, adet, kağıt, baskı yöntemi ve ek işlemler ayrı yazılarak verilmelidir. Yalnız toplam tutar içeren teklif, sonradan eklenen lak ya da kesim kalemiyle büyür. Teslim tarihi ve adet de yazılı olmalıdır. Hizmy üzerinden alınan tekliflerde kapsam mesajlaşma ve mutabakat kaydıyla izlenebilir.

Bölgenizdeki matbaa ve dijital baskı hizmetlerini matbaa ve dijital baskı ve matbaa ve dijital baskı fiyatları sayfalarından inceleyebilir, matbaa ve dijital baskı ilanı ver formundan teklif toplayabilirsiniz.