Bina Topraklama Hattı Çekiminde Nelere Dikkat Edilir?

Topraklama, elektrik tesisatının görünmeyen ama en kritik parçasıdır. Bir cihazın gövdesine kaçak akım geldiğinde bu akımın güvenli bir yola yönlendirilmesi gerekir. Bu yol düzgün kurulmamışsa kaçak akım rölesinin açması gecikir, dokunma anında risk büyür. Evde ya da küçük bir işletmede topraklama hattı yaptırırken bakılacak şey "çubuk çakıldı mı" değil, "ölçüldü ve kayda geçti mi" sorusudur.

Mevcut durumun tespiti

İşe keşifle başlanır. Binanın topraklama hattı var mı, varsa nereye bağlı, kaçak akım rölesi hangi hatları koruyor? Bu soruların cevabı olmadan yeni hat çekmek gereksiz olabilir. Bazı binalarda topraklama vardır ama prizlerdeki toprak ucu bağlı değildir; bu durumda hattı yenilemek yerine bağlantıları tamamlamak yeterli olur. Ustanın prizleri tek tek açıp kontrol etmesi, işin ciddiyetini gösterir. Keşifte zemindeki durum da not edilir: bahçe, beton saha veya bodrum tabanı, çubuk çakım yöntemini değiştirir.

Çubuk, levha ve iletken seçimi

Topraklama elektrodu olarak genellikle bakır kaplı çelik çubuk kullanılır. Çubukların boyu ve sayısı, toprağın direncine göre belirlenir; kuru ve kayalık zeminde tek çubuk yetmez, birden fazla çubuk birbirinden yeterli mesafeyle çakılır. Levha elektrot, çubuk çakılamayan yerlerde tercih edilir. Elektrotları birbirine bağlayan iletkenin kesiti ve ek yerlerinin kalitesi en az çubuk kadar önemlidir. Eklerde klemens yerine uygun bağlantı yöntemi kullanılmalı, temas yüzeyi temizlenmelidir. Zamanla oksitlenen bir ek, ilk günkü ölçümü bozar ve yıllar içinde direnci yükseltir.

Eş potansiyel bara

Topraklama yalnız prize giden yeşil-sarı kablodan ibaret değildir. Bina içindeki metal su boruları, doğalgaz borusu, küvet, merdiven korkuluğu ve cihaz gövdelerinin hepsi eş potansiyel baraya bağlanmalıdır. Amaç, aynı anda dokunulabilecek metal yüzeyler arasında gerilim farkı kalmamasıdır. Bara bağlantıları etiketlenmeli ve erişilebilir bir yerde olmalıdır. Bodrumda üstü kapatılmış bir bara, sonraki bakımda bulunamaz ve kontrol edilemez.

Ölçüm ve yazılı rapor

Ölçüm, meger adı verilen cihazla yapılır. Yöntem toprağa çakılan yardımcı çubuklarla üç veya dört kutup ölçümü olabilir; kent içinde çubuk çakacak yer yoksa pensli ölçüm cihazı kullanılır. Sonuç, tesisatın yapısına göre hesaplanan sınır değerle karşılaştırılır. Doğru uygulama, ölçümün birkaç noktada tekrarlanması ve en yüksek değerin rapora yazılmasıdır. Tek ölçümle verilen sonuç, zeminin nemine göre yanıltıcı olabilir. Rapor; ölçüm tarihi, hava durumu, kullanılan cihaz, ölçüm noktaları ve sonuçları içermelidir. Bu rapor, işin gerçekten yapıldığının tek somut kanıtıdır; sözlü "iyi çıktı" ifadesi yeterli değildir.

Kaçak akım rölesi ve tesisat uyumu

Topraklama iyi olsa bile kaçak akım rölesi yoksa ya da yanlış bağlanmışsa koruma tamamlanmaz. Rölenin test düğmesiyle çalışıp çalışmadığı kontrol edilmeli, hangi hatları beslediği pano üzerinde etiketlenmelidir. Buzdolabı, fırın ve aydınlatmanın aynı röleye bağlı olması, kaçak durumunda gereksiz kesintilere yol açar. Röle atıyorsa çözüm röleyi yükseltmek değil, kaçağın kaynağını bulmaktır. Bu ayrımı yapmayan bir usta, sorunu gizleyen bir çözüm önerebilir.

Hangi durumda yeni hat gerekir

Yeni hat; binada topraklama hiç yoksa, mevcut hat kopmuş ya da tamamen oksitlenmişse, tadilatla yeni bir bölüm eklenmişse veya ölçüm sonucu sınırın belirgin biçimde üzerindeyse gerekir. Bunun dışında çoğu zaman onarım ve bağlantı tamamlama yeterlidir. Teklif alırken "yeni hat şart" cümlesinin gerekçesini sorun: ölçüm değeri, kopuk bağlantı sayısı ve mevcut hattın durumu yazılı olmalıdır.

Yıldırımdan korunma ile ilişkisi

Paratoner sistemi ayrı bir iştir ama topraklama ile aynı zemini paylaşır. Yıldırım düşmesi hâlinde akımı toprağa ileten hat, binanın genel topraklamasına bağlanır. Bu bağlantı yapılmamışsa yıldırım akımı başka bir yol arar; elektronik cihazlar ve tesisat zarar görür. Ayrı çubuklarla kurulan sistemlerde iki topraklama arasındaki mesafenin yeterli olması gerekir, birbirine çok yakın çubuklar ölçümü yanıltır. Binada paratoner varsa topraklama ölçümünün bu sistemi de kapsayıp kapsamadığını sorun.

Tadilat sırasında topraklama

Daire tadilatında priz yerleri değişiyor, yeni hat çekiliyor ya da banyo yenileniyorsa topraklama yeniden kontrol edilmelidir. Yeni prizlerin toprak ucu mevcut hatta bağlanmış mı, yoksa boşta mı bırakılmış? Banyoda küvet ve duş teknesi gibi metal yüzeylerin eş potansiyel bağlantısı yapılmış mı? Bu ayrıntılar, iş bittikten ve duvar kapatıldıktan sonra görünmez olur. Tadilatta çekilen hatların kesiti ve bağlantı noktaları iş bitiminde fotoğraflanıp saklanmalıdır.

Sık yapılan hatalar

En yaygın hata, toprak hattını nötr hattıyla karıştırmaktır. Bu bağlantı, kaçak akım rölesinin yanlış çalışmasına yol açar ve fark edilmesi zordur. İkincisi, hattı prize kadar getirip bağlantıyı yapmamaktır; uç boşta kaldığında priz topraklı görünür ama işlevsizdir. Üçüncüsü, ölçüm yapmadan rapor yazmaktır. Dördüncüsü, tek çubukla geniş bir yapıyı beslemektir; hat uzadıkça direnç değişir. Beşincisi, bakır iletkeni alüminyum hatla doğrudan birleştirmektir; bu noktada korozyon oluşur. Bu hataların hiçbiri gözle görülmez, bu yüzden ölçüm ve yazılı rapor tek denetim aracınızdır. Raporu bir yıl saklamak sonraki ölçümle karşılaştırma yapmanızı sağlar; değerin yükselmesi bir bağlantının bozulduğunu gösterir. Topraklama direnci mevsimle de değişir, kurak dönemde yapılan ölçüm daha yüksek çıkar. Ölçüm tarihini not etmek de bu karşılaştırmanın parçasıdır.

Ustaya sorulacak sorular

1. Mevcut topraklama hattını ölçtünüz mü, değer nedir?
2. Kaç çubuk çakılacak, aralarındaki mesafe neye göre belirlendi?
3. İletken kesiti ve ek bağlantı yöntemi nedir?
4. Eş potansiyel baraya hangi metal yüzeyler bağlanacak?
5. Ölçüm hangi cihazla ve kaç noktada yapılacak, rapor veriyor musunuz?
6. Kaçak akım rölesinin testini ve etiketlemesini yapacak mısınız?
7. Duvarlar açıldıktan sonra onarım kime ait?

Teklif ve mutabakat

Topraklama işinde fiyat, çubuk sayısı ve zemin koşuluna göre değişir. Teklifte kazı, çubuk sayısı, iletken metresi, bara montajı ve ölçüm raporu ayrı ayrı yazılmalıdır. Bahçe kazısı ve beton delme gibi işler sonradan sürpriz kalem olarak çıkmamalıdır. İş bitiminde ölçüm raporu ve malzeme listesi teslim edilmelidir. Hizmy üzerinden alınan tekliflerde bu kapsam mesajlaşma ve mutabakat kaydıyla izlenebilir.

Bölgenizdeki topraklama hizmetlerini topraklama hattı ve topraklama hattı fiyatları sayfalarından inceleyebilir, topraklama hattı ilanı ver formundan teklif toplayabilirsiniz.

İlgili Rehberler

• Elektrikçi Seçerken Nelere Dikkat Edilir?
• Sigorta Panosu Seçerken Nelere Dikkat Edilir?
• Jeneratör Bakımı Seçerken Nelere Dikkat Edilir?
• Paratoner Kurulumu ve Ölçümünde Nelere Dikkat?